CSS Menu Expand Css3Menu.com

کیمیا

دغدغه‌هایی از جنس دین، فرهنگ، ادبیات و شاید هم کمی علم

قالب فارسی
بنر 7

کیمیا

دغدغه‌هایی از جنس دین، فرهنگ، ادبیات و شاید هم کمی علم

منوها بازشونده هستند، کلیک کنید!
کیمیا

سلام
۱. کیمیا -از سال ۱۳۸۴ تا حالا- دیگر تبدیل به مرجعی شده برای تمام کارهایی که در دنیای مجازی و بعضا غیرمجازی انجام می‌دهم که خیلی هم زیاد است. اگر فقط برای خواندن چرندیات بنده اینجا آمده‌اید، یا دست‌نوشته‌ها را از منوی وبلاگ ببینید یا به این آدرس سر بزنید: ndoustali.blog.ir
۲. اگر دنبال چیز خاصی آمده‌اید، از قسمت موضوعات استفاده کنید؛ ضمنا از منوی آبشاری و مخصوصا کلمات کلیدی یا همان تگ‌ها هم غافل نشوید. برای دسترسی به نام شاعران و دسته‌بندی اشعار آیینی از زیرمنوی به بهانه‌ی شعر استفاده کنید.
۳. وجود شعر از شاعران مختلف در کیمیا -چه آیینی و چه غیر آن- لزوما به معنای تایید محتوا یا -احتمالا- گرایش فکری خاص شاعر نیست. اینجا در واقع دفتر شعر من است. سعی می‌کنم هر شعری که می‌خوانم را در آن ثبت کنم. در واقع این‌ها انتخاب‌های بنده نیست، فقط اشعاری است که می‌خوانم. سعیم بر این است که حتی‌المقدور شعرهایی که شاعرش ناشناس است را ثبت نکنم.
۴. اگر علاقه دارید شعرتان در کیمیا ثبت شود، بنده با افتخار در خدمتم؛ اثرتان را یا یک قطعه عکس از خودتان -جسارتا با حفظ شئونات- در اندازه‌ی ۱۵۰ در ۴۰۰ پیکسل به ایمیل kimia514@gmail.com یا آی‌دی تلگرامی @naser_doustali ارسال کنید.
فعلا همین
یاعلی

بخش‌های ویژه
می‌خواهم کمک کنم
به کیمیا چه امتیازی می‌دهید؟
آخرین نظرات
  • ۳۰ مرداد ۹۸، ۱۳:۱۵ - ارام
ترجمه‌ی کیمیا به دیگر زبان‌ها
لوگوها
امکانات
filesell

الکافی، جلد ۱، کتاب عقل و جهل، حدیث ۱۴ الکافی، جلد ۱، کتاب عقل و جهل، حدیث ۱۴

جمعه, ۳۰ فروردين ۱۳۹۸، ۰۹:۰۰ ق.ظ

١٤/١٤. عِدَّةٌ‌ مِنْ‌ أَصْحَابِنَا، عَنْ‌ أَحْمَدَ بْنِ‌ مُحَمَّدٍ، عَنْ‌ عَلِیِّ‌ بْنِ‌ حَدِیدٍ، عَنْ‌ سَمَاعَةَ‌ بْنِ‌ مِهْرَانَ‌، قَالَ‌:

کُنْتُ‌ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللّٰهِ‌ عَلَیْهِ‌السَّلاَمُ‌ وَ عِنْدَهُ‌ جَمَاعَةٌ‌ (۱) مِنْ‌ مَوَالِیهِ‌، فَجَرىٰ‌ ذِکْرُ الْعَقْلِ‌ وَ الْجَهْلِ‌، فَقَالَ‌ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ‌ عَلَیْهِ‌السَّلاَمُ‌: «اعْرِفُوا الْعَقْلَ‌ وَ جُنْدَهُ‌، وَ الْجَهْلَ‌ (۲) وَ جُنْدَهُ‌، تَهْتَدُوا».

قَالَ‌ سَمَاعَةُ‌: فَقُلْتُ‌: جُعِلْتُ‌ فِدَاکَ‌، لَانَعْرِفُ‌ إِلَّا مَا عَرَّفْتَنَا، فَقَالَ‌ أَبُو عَبْدِاللّٰهِ‌ عَلَیْهِ‌السَّلاَمُ‌: «إِنَّ‌ اللّٰهَ‌ -عَزَّوَجَلَّ‌- خَلَقَ‌ الْعَقْلَ‌ -وَ هُوَ أَوَّلُ‌ خَلْقٍ‌ (۳) مِنَ‌ الرُّوحَانِیِّینَ‌ (۴) عَنْ‌ یَمِینِ‌ الْعَرْشِ‌- مِنْ‌ نُورِهِ‌، فَقَالَ‌ لَهُ‌: أَدْبِرْ، فَأَدْبَرَ، ثُمَّ‌ قَالَ‌ لَهُ‌: أَقْبِلْ‌، فَأَقْبَلَ‌، فَقَالَ‌ اللّٰهُ‌ تَبَارَکَ‌ وَ تَعَالىٰ‌: خَلَقْتُکَ‌ خَلْقاً عَظِیماً، وَ کَرَّمْتُکَ‌ (۵) عَلىٰ‌ جَمِیعِ‌ خَلْقِی».

قَالَ‌: «ثُمَّ‌ خَلَقَ‌ الْجَهْلَ‌ مِنَ‌ الْبَحْرِ الْأُجَاجِ‌ (۶) ظُلْمَانِیّاً (۷)، فَقَالَ‌ لَهُ‌: أَدْبِرْ، فَأَدْبَرَ، ثُمَّ‌ قَالَ‌ لَهُ‌: أَقْبِلْ‌، فَلَمْ‌ یُقْبِلْ‌، فَقَالَ‌ (۸) لَهُ‌: اسْتَکْبَرْتَ‌ (۹)، فَلَعَنَهُ‌.

ثُمَّ‌ جَعَلَ‌ لِلْعَقْلِ‌ خَمْسَةً‌ وَ سَبْعِینَ‌ جُنْداً، فَلَمَّا رَأَى الْجَهْلُ‌ مَا أَکْرَمَ‌ اللّٰهُ‌ بِهِ‌ الْعَقْلَ‌ وَ مَا أَعْطَاهُ‌، أَضْمَرَ لَهُ‌ الْعَدَاوَةَ‌، فَقَالَ‌ الْجَهْلُ‌: یَا رَبِّ‌، هٰذَا خَلْقٌ‌ مِثْلِی خَلَقْتَهُ‌ وَ کَرَّمْتَهُ‌ وَ قَوَّیْتَهُ‌، وَ أَنَا ضِدُّهُ‌ وَ لَا قُوَّةَ‌ لِی بِهِ‌، فَأَعْطِنِی مِنَ‌ الْجُنْدِ مِثْلَ‌ (۱۰) مَا أَعْطَیْتَهُ‌، فَقَالَ‌: نَعَمْ‌، فَإِنْ‌ عَصَیْتَ‌ (۱۱) بَعْدَ ذٰلِکَ‌، أَخْرَجْتُکَ‌ وَ جُنْدَکَ‌ مِنْ‌ رَحْمَتِی، قَالَ‌: قَدْ رَضِیتُ‌، فَأَعْطَاهُ‌ خَمْسَةً‌ وَ سَبْعِینَ‌ (۱۲) جُنْداً.

فَکَانَ‌ (۱۳) مِمَّا أَعْطَى (۱۴) الْعَقْلَ‌ (۱۵) مِنَ‌ الْخَمْسَةِ‌ وَ السَّبْعِینَ‌ الْجُنْدَ:

الْخَیْرُ، وَ هُوَ وَزِیرُ الْعَقْلِ‌، وَ جَعَلَ‌ ضِدَّهُ‌ الشَّرَّ، وَ هُوَ وَزِیرُ الْجَهْلِ‌.

وَ الْإیمَانُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْکُفْرَ.

وَ التَّصْدِیقُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْجُحُودَ.

وَ الرَّجَاءُ وَ ضِدَّهُ‌ الْقُنُوطَ‍‌.

وَ الْعَدْلُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْجَوْرَ.

وَ الرِّضَا وَ ضِدَّهُ‌ السُّخْطَ‍‌.

وَ الشُّکْرُ وَ ضِدَّهُ‌ الْکُفْرَانَ‌.

وَ الطَّمَعُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْیَأْسَ‌.

وَ التَّوَکُّلُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْحِرْصَ‌. (۱۶)

وَ الرَّأْفَةُ‌ وَ ضِدَّهَا (۱۷) الْقَسْوَةَ‌.

وَ الرَّحْمَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْغَضَبَ‌ (۱۸).

وَ الْعِلْمُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْجَهْلَ‌.

وَ الْفَهْمُ‌ (۱۹) وَ ضِدَّهُ‌ الْحُمْقَ‌.

وَ الْعِفَّةُ‌ (۲۰) وَ ضِدَّهَا التَّهَتُّکَ‌ (۲۱).

وَ الزُّهْدُ وَ ضِدَّهُ‌ الرَّغْبَةَ‌.

وَ الرِّفْقُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْخُرْقَ‌ (۲۲).

وَ الرَّهْبَةُ‌ وَ ضِدَّهَا (۲۳) الْجُرْأَةَ‌.

وَ التَّوَاضُعُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْکِبْرَ (۲۴).

وَ التُّؤَدَةُ‌ (۲۵) وَ ضِدَّهَا التَّسَرُّعَ‌.

وَ الْحِلْمُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ (۲۶) السَّفَهَ‌ (۲۷).

وَ الصَّمْتُ‌ (۲۸) وَ ضِدَّهُ‌ الْهَذَرَ (۲۹).

وَ الِاسْتِسْلَامُ‌ (۳۰) وَ ضِدَّهُ‌ الِاسْتِکْبَارَ.

وَ التَّسْلِیمُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الشَّکَّ‌ (۳۱).

وَ الصَّبْرُ وَ ضِدَّهُ‌ الْجَزَعَ‌.

وَ الصَّفْحُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الِانْتِقَامَ‌.

وَ الْغِنىٰ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْفَقْرَ (۳۲).

وَ التَّذَکُّرُ (۳۳) وَ ضِدَّهُ‌ السَّهْوَ.

وَ الْحِفْظُ‍‌ وَ ضِدَّهُ‌ النِّسْیَانَ‌.

وَ التَّعَطُّفُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْقَطِیعَةَ‌ (۳۴).

وَ الْقُنُوعُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْحِرْصَ‌.

وَ الْمُوَاسَاةُ‌ (۳۵) وَ ضِدَّهَا الْمَنْعَ‌.

وَ الْمَوَدَّةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْعَدَاوَةَ‌.

وَ الْوَفَاءُ وَ ضِدَّهُ‌ الْغَدْرَ.

وَ الطَّاعَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْمَعْصِیَةَ‌.

وَ الْخُضُوعُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ التَّطَاوُلَ‌ (۳۶).

وَ السَّلَامَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْبَلَاءَ.

وَ الْحُبُّ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْبُغْضَ‌.

وَ الصِّدْقُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْکَذِبَ‌.

وَ الْحَقُّ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْبَاطِلَ‌.

وَ الْأَمَانَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْخِیَانَةَ‌.

وَ الْإِخْلَاصُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الشَّوْبَ‌ (۳۷).

وَ الشَّهَامَةُ‌ (۳۸) وَ ضِدَّهَا الْبَلَادَةَ‌.

وَ الْفَهْمُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْغَبَاوَةَ‌ (۳۹).

وَ الْمَعْرِفَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْإِنْکَارَ.

وَ الْمُدَارَاةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْمُکَاشَفَةَ‌ (۴۰).

وَ سَلَامَةُ‌ الْغَیْبِ‌ (۴۱) وَ ضِدَّهَا الْمُمَاکَرَةَ‌.

وَ الْکِتْمَانُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْإِفْشَاءَ.

وَ الصَّلَاةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْإِضَاعَةَ‌.

وَ الصَّوْمُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْإِفْطَارَ.

وَ الْجِهَادُ وَ ضِدَّهُ‌ النُّکُولَ‌ (۴۲).

وَ الْحَجُّ‌ وَ ضِدَّهُ‌ نَبْذَ الْمِیثَاقِ‌.

وَ صَوْنُ‌ (۴۳) الْحَدِیثِ‌ وَ ضِدَّهُ‌ النَّمِیمَةَ‌.

وَ بِرُّ الْوَالِدَیْنِ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْعُقُوقَ‌.

وَ الْحَقِیقَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الرِّیَاءَ.

وَ الْمَعْرُوفُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْمُنْکَرَ.

وَ السَّتْرُ وَ ضِدَّهُ‌ التَّبَرُّجَ‌ (۴۴).

وَ التَّقِیَّةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْإِذَاعَةَ‌.

وَ الْإِنْصَافُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْحَمِیَّةَ‌ (۴۵).

وَ التَّهْیِئَةُ‌ (۴۶) وَ ضِدَّهَا الْبَغْیَ‌.

وَ النَّظَافَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْقَذَرَ (۴۷).

وَ الْحَیَاءُ وَ ضِدَّهُ‌ (۴۸) الْجَلَعَ‌ (۴۹).

وَ الْقَصْدُ (۵۰) وَ ضِدَّهُ‌ الْعُدْوَانَ‌.

وَ الرَّاحَةُ‌ وَ ضِدَّهَا التَّعَبَ‌.

وَ السُّهُولَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الصُّعُوبَةَ‌.

وَ الْبَرَکَةُ‌ (۵۱) وَ ضِدَّهَا الْمَحْقَ‌.

وَ الْعَافِیَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْبَلَاءَ.

وَ الْقَوَامُ‌ (۵۲) وَ ضِدَّهُ‌ الْمُکَاثَرَةَ‌ (۵۳).

وَ الْحِکْمَةُ‌ (۵۴) وَ ضِدَّهَا الْهَوىٰ‌.

وَ الْوَقَارُ وَ ضِدَّهُ‌ الْخِفَّةَ‌.

وَ السَّعَادَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الشَّقَاوَةَ‌.

وَ التَّوْبَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْإِصْرَارَ.

وَ الِاسْتِغْفَارُ وَ ضِدَّهُ‌ الِاغْتِرَارَ (۵۵).

وَ الْمُحَافَظَةُ‌ وَ ضِدَّهَا التَّهَاوُنَ‌.

وَ الدُّعَاءُ وَ ضِدَّهُ‌ الِاسْتِنْکَافَ‌.

وَ النَّشَاطُ‍‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْکَسَلَ‌.

وَ الْفَرَحُ‌ وَ ضِدَّهُ‌ الْحَزَنَ‌.

وَ الْأُلْفَةُ‌ وَ ضِدَّهَا الْفُرْقَةَ‌ (۵۶).

وَ السَّخَاءُ وَ ضِدَّهُ‌ الْبُخْلَ‌.

فَلا تَجْتَمِعُ‌ (۵۷) هٰذِهِ‌ الْخِصَالُ‌ کُلُّهَا مِنْ‌ أَجْنَادِ الْعَقْلِ‌ إِلَّا فِی نَبِیٍّ‌ أَوْ وَصِیِّ‌ نَبِیٍّ‌ أَوْ مُؤْمِنٍ‌ قَدِ امْتَحَنَ‌ اللّٰهُ‌ قَلْبَهُ‌ لِلْإِیمَانِ‌، وَ أَمَّا سَائِرُ ذٰلِکَ‌ مِنْ‌ مَوَالِینَا فَإِنَّ‌ أَحَدَهُمْ‌ لَایَخْلُو مِنْ‌ أَنْ‌ یَکُونَ‌ فِیهِ‌ بَعْضُ‌ هٰذِهِ‌ الْجُنُودِ حَتّىٰ‌ یَسْتَکْمِلَ‌ وَ یَنْقىٰ‌ (۵۸) مِنْ‌ جُنُودِ (۵۹) الْجَهْلِ‌، فَعِنْدَ ذٰلِکَ‌ یَکُونُ‌ فِی الدَّرَجَةِ‌ الْعُلْیَا مَعَ‌ الْأَنْبِیَاءِ وَ الْأَوْصِیَاءِ، وَ إِنَّمَا یُدْرَکُ‌ ذٰلِکَ‌ (۶۰) بِمَعْرِفَةِ‌ الْعَقْلِ‌ وَ جُنُودِهِ‌، وَ بِمُجَانَبَةِ‌ (۶۱) الْجَهْلِ‌ وَ جُنُودِهِ‌؛ وَفَّقَنَا اللّٰهُ‌ (۶۲) وَ إِیَّاکُمْ‌ لِطَاعَتِهِ‌ وَ مَرْضَاتِهِ‌»(۶۳).

 

ترجمه:

١٤/١٤. چند نفر از اصحاب ما از احمد بن محمد، از على بن حدید، از سَماعة بن مهران روایت کرده‌اند که گفت: در خدمت امام جعفر صادق علیه‌السلام بودم و در نزد آن حضرت گروهى از دوستان او بودند که ذکر عقل و جهل در میان آمد. امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمود که: «عقل و لشکر او، و جهل و سپاه او را بشناسید تا راه راست یابید».

سماعه گفت که: عرض کردم که: فداى تو گردم، ما چیزى را نشناسیم، مگر آن‌چه تو ما را بشناسانى. آن حضرت فرمود که: «خدا عقل را آفرید، و آن اول آفریده‌اى است از روحانیان (و آن‌ها جسم‌هاى لطیف‌اند که به چشم در نیایند). از طرف راست عرش از نور خویش. پس فرمود که: پشت کن، عقل پشت کرد، و بعد از آن فرمود که: رو کن، رو کرد. خداى تبارک و تعالى فرمود که: تو را آفریدم آفریده‌ی بزرگ و تو را بر همه‌ی آفریدگان خود تکریم دادم و نواختم».

حضرت فرمود که: «بعد از آن، جهل را آفرید از دریاى تلخ که تاریک بود. پس فرمود که: پشت کن (یعنى از عالم ملکوت و نور)، جهل قبول کرد و پشت نمود. بعد از آن فرمود که: رو کن، قبول ننموده و رو نیاورد. خداى تعالى فرمود که: سربلندى کردى و او را لعنت فرمود.

بعد از آن، از براى عقل هفتاد و پنج لشکر قرار داد. چون جهل آن‌چه را که خدا عقل را به آن گرامى داشت، دید با آن‌چه او را عطا فرمود دشمنى او را، در دل گرفت، و گفت که: اى پروردگار من، اینک آفریده‌اى است مانند من که او را آفریدى و نوازش فرمودى و تقویت کردى، و من ضدّ اویم که کمال دشمنى و مخالفت با او دارم، و مرا هیچ قوت و توانایى نیست که با او برابرى نمایم. پس عطا کن به من از سپاه، مانند آن‌چه به او عطا فرمودى. خداى تعالى فرمود که: چنین مى‌کنم. پس اگر بعد از این نافرمانى از تو صادر شود، تو را و سپاه تو را از رحمت خویش بیرون مى‌کنم. جهل گفت که: خشنود شدم و به این راضیم. خداى تعالى، هفتاد و پنج سپاه به او نیز عطا فرمود

و از جمله هفتاد و پنج لشگر که خدا به عقل عطا فرمود، خیر و خوبى بود و آن، وزیر عقل است و ضد آن را شرّ و بدى قرار داد و آن، وزیر جهل است؛ و لشکر دیگر ایمان است و ضد آن کفر؛ و تصدیق و باور داشتن، و ضد آن انکار؛ و امیدوارى، و ضد آن ناامیدى؛ و عدل و داد، و ضد آن ستم‌کردن؛ و خشنودى، و ضد آن ناخشنودى و خشم‌گرفتن؛ و شکرگزارى، و ضد آن کفران و ناسپاسى؛ و امید، و ضد آن ناامیدى است.

(ظاهر این است که این دو لشکر، تکرار دو لشکر سوم باشد که در بعضى از نسخ کافى بدل آن بوده و بعد از آن به واسطه‌ی اشتباه کاتب در اصل داخل شده است و مؤید این، آن است که جمیع آن‌چه در کتاب مسطور است، هفتاد و هشت لشکر است، از براى هر یک از عقل و جهل، با آن‌که هر یک را بیش از هفتاد و پنج لشکر نیست؛ چنان‌چه در سه موضع این حدیث شریف مذکور است و شاید که دو فقره‌ی دیگر که زیاد است، یکى بدلى باشد که تعلق به فهم و دیگرى تعلق به بلاء داشته که در یک جا فرموده: و الفهم و ضدّه الحمق و در جاى دیگر فرموده: و الفهم و ضدّه الغباوة و در یک جا فرموده: والسلامة و ضدّها البلاء و در جاى دیگر فرموده: و العافیة و ضدها البلاء. بنابراین، حمق، بدل غباوة بوده یا به عکس، و عافیت، بدل سلامت بوده باشد یا به عکس و هر دو نوشته شده است، و مى‌تواند که یکى از این دو، بدلى باشد که تعلق به دوستى و دشمنى داشته باشد؛ چه در یک موضع فرموده: و المودّة و ضدّها العداوة و در موضع دیگر فرموده: والحبّ‌ و ضدّه البغض. اگر چه در میان عداوت و حب، چون عداوت و بغض فى الجمله فرقى هست).

و دیگر توکل و اعتماد بر خدا است و اعتراف به عجز خویش، و ضد آن حریص‌شدن؛ و رأفت و مهربانى، و ضد آن سخت‌دل شدن؛ و رحمت و دل‌نرمى، و ضد آن غضب و خشم‌گرفتن؛ و علم و دانش، و ضد آن جهل و نادانى (و این جهل غیر از جهل صاحب لشکر است؛ چه این‌که مقابل علم است و آن مقابل عقل و چنان‌چه علم و عقل غیر یکدیگراند. این جهل و آن جهل نیز غیر یکدیگراند) و دریافتن، و ضد آن حماقت؛ و عفت و پرهیزکارى، و ضد آن رسوایى و پرده‌درى؛ و زهد و بى‌رغبتى در دنیا، و ضد آن رغبت در آن؛ و رفق و نرمى، و ضد آن درشتى‌نمودن؛ و سخت‌ترسیدن، و ضد آن جرأت و دلیرى‌کردن؛ و فروتنى، و ضد آن، بزرگى و تکبر؛ و درنگ و آهستگى، و ضد آن، شتابیدن؛ و حلم و بردبارى، و ضد آن سبکى؛ و خاموشى، و ضد آن بیهوده‌گفتن؛ و گردن نهادن، و ضد آن سربلندى؛ و تسلیم شدن، و ضد آن شک و به گمان افتادن؛ و صبر و شکیبایى، و ضد آن ناشکیبایى کردن؛ و فرو گذاشتن و گذرانیدن، و ضد آن کینه‌کشیدن؛ و بى‌نیازى و ضد آن، فقر و درویشى؛ و یاد کردن و یاد آوردن و ضد آن، غفلت و فراموشى؛ و حفظ‍‌ و نگاه داشتن، و ضد آن فراموشى و واگذاشتن؛ و عطوفت و مهربانى کردن با میل، و ضد آن، جدایى کردن و بریدن؛ و قناعت و رضا شدن به هر چیز باشد و ضد آن، حرص و شدت احتیاج؛ و یارى نمودن و کسى را با خود برابر کردن، و ضد آن بازداشتن و بخل ورزیدن؛ و مودت و دوستى کردن و ضد آن عداوت و دشمنى نمودن؛ و وفا و پیمان نگاه‌دارى، و ضد آن بى‌وفایى و پیمان شکستن؛ و فرمان‌بردارى، و ضد آن نافرمانى‌کردن؛ و خضوع و شکستگى، و ضد آن گردن‌کشى؛ و سلامت و رستگارى، و ضد آن زحمت و بلا؛ و محبت و دوستى، و ضد آن بغض و دشمنى؛ و راستگویى، و ضد آن دروغ‌گفتن؛ و حق، و ضد آن باطل؛ و امانت‌دارى، و ضد آن خیانت؛ و اخلاص و بى‌ریایى است و قطع‌نظر از غیر خدا، و ضد آن آمیختن با غیر؛ و زیرکى، و ضد آن کند ذهنى؛ و فهم، و ضد آن کند فهم شدن؛ و معرفت و شناختن، و ضد آن انکار و باور نداشتن؛ و مدارایى کردن، و ضد آن با یکدیگر جنگ و دشمنى آشکار کردن؛ و سلامتى در نهانى، و ضد آن با یکدیگر مکر و حیله کردن؛ و پوشیدن آنچه پوشیدنى باشد، و ضد آن آشکار کردن؛ و نماز کردن، و ضد آن ضایع کردن آن؛ و روزه داشتن، و ضد آن روزه نگرفتن؛ و جهاد و کارزار با کفار کردن، و ضد آن باز رمیدن و ترسیدن از ایشان؛ و حج به جا آوردن، و ضد آن انداختن پیمان؛ و نگاه داشتن حدیث و سخن مردمان، و ضد آن سخن‌چینى کردن؛ و نیکى با پدر و مادر، و ضد آن، نافرمانى کردن ایشان؛ و حقیقت، و ضد آن ریا (یعنى کارى که براى روى مردم کنند)؛ و معروف و عمل شایسته، و ضد آن منکر و ناشایسته؛ و پوشیدن آن‌چه اظهارش حرام باشد، و ضد آن اظهار کردن آن؛ و تقیه و پرهیز کردن، و ضد آن آشکار نمودن؛ و انصاف و مسلّم داشتن چیزى را که حق باشد، و ضد آن ننگ و عار داشتن از آن؛ و ساختن و فرمان‌بردارى حق نمودن، و ضد آن ستم کردن و از حد درگذشتن؛ و پاکى و پاکیزگى، و ضد آن پلیدى؛ و حیا و شرم داشتن، و ضد آن بى‌شرمى و فحش گفتن؛ و میانه‌روى، و ضد آن از حدود گذشتن؛ و راحت و آسایش، و ضد آن رنج و مشقت کشیدن؛ و آسانى، و ضد آن دشوارى و برکت و افزونى، و ضد آن کاهیدن و بردن آن؛ و عافیت و دورى از بدى، و ضد آن بلا و زحمت؛ و اعتدال و برابرى، و ضد آن معارضه کردن با کسى و غلبه کردن بر او به بسیارى؛ و حکمت و راست گفتارى و درست‌کردارى، و ضد آن آن‌چه نفس خواهش داشته باشد؛ و وقار و آرامى و ضد آن سبکى؛ و سعادت و نیک‌بختى، و ضد آن شقاوت و بدبختى؛ و توبه و بازگشت از گناهان؛ و ضد آن بر معصیت ایستادن و پیوسته بر گناه بودن؛ و طلب آمرزش نمودن، و ضد آن فریفته شدن؛ و محافظت و نگهبانى، و ضد آن خوار داشتن و سستى ورزیدن؛ و دعا کردن و خدا را خواندن، و ضد آن ننگ و عار داشتن؛ و نشاط‍‌ و خرمى و شادمانى، و ضد آن کاهلى و کسالت؛ و شادى، و ضد آن اندوه؛ و الفت و آمیزش، و ضد آن جدایى؛ و سخاوت، و ضد آن بخل است.

و همه‌ی این خصلت‌ها، از لشکران عقل به هم جمع نمى‌شوند، مگر در پیغمبر یا وصى پیغمبر، یا مؤمنى که خدا دل او را امتحان کرده و نیک آزموده، یا آن را شناخته باشد از براى ایمان، و اما باقى مردمان از دوستان ما که یکى از ایشان خالى نمى‌باشد از این‌که بعضى از این لشکران در او باشد، تا آن‌که کامل گردد و از لشکران جهل پاک و پاکیزه شود، پس در این هنگام در درجه‌ی بلندتر، با پیغمبران و اوصیاى ایشان خواهد بود. و به این نمى‌توان رسید، مگر به شناختن عقل و لشکران او و دورى کردن از جهل و لشکران او. خدا ما و شما را از براى فرمان‌بردارى و خشنودى خویش توفیق دهد».

 

پی‌نوشت‌ها:

(١). فی المحاسن و العلل: «عدّة».

(٢). فی المحاسن و العلل: «و اعرفوا الجهل».

(٣). فی حاشیة «بر»:+\«خلقه اللّٰه»؛ و فی المحاسن و العلل و الخصال:+\«خلقه».

(٤). «الروحانیّین» - بضمّ‌ الراء - نسبة إلى الروح، و الألف و النون من مزیدات النسبة، و هم الجواهر النورانیّة التی وجودها غیر متعلّق بالأجسام. راجع: شرح صدر المتألّهین، ص ٦٦؛ و شرح المازندرانی، ج ١، ص ٢٦٢؛ و الوافی، ج ١، ص ٦١.

(٥). فی المحاسن: «و أکرمتُک».

(٦). «الاُجاج»: الشدید الملوحة و المرارة. لسان العرب، ج ٢، ص ٢٠٧ (أجج).

(٧). فی المحاسن و العلل: «الظلمانی».

(٨). فی المحاسن و العلل:+\«اللّٰه».

(٩). حمله فی شرح المازندرانی على الاستفهام للتوبیخ و التعییر.

(١٠). فی «الف، ف»: -\«مثل».

(١١). فی العلل: «عصیتنی».

(١٢). المذکور بالتفصیل فیما یلی: ثمانیة و سبعون، و لا منافاة؛ إمّا لعدم اعتبار مفهوم العدد، أو لکون التکرار منه علیه السلام للتأکید، أو لکون الزیادة من النسّاخ، أو لجمع النسّاخ بین البدلین فی بعض الفقرات غافلین عن البدلیّة. و فی هامش الوافی نقلاً عن کتاب الهدایا (مخطوط‍‌): «قال الشیخ بهاء الملّة و الدین رحمه اللّٰه: لعلّ‌ الثلاثة الزائدة إحدى فقرتی الرجاء و الطمع، و إحدى فقرتی الفهم، و إحدى فقرتی السلامة و العافیة، فجمع الناسخون بین البدلین غافلین عن البدلیّة. و قال الفاضل صدر الدین محمّد الشیرازی: لعلّ‌ الثلاثة الزائدة الطمع و العافیة و الفهم؛ لاتّحاد الأوّلین مع الرجاء و السلامة المذکورین، و ذکر الفهم مرّتین فی مقابلة اثنین متقاربین، و لعلّ‌ الوجه فی ذلک أنّه لمّا کان کلّ‌ منها غیر صاحبته فی دقیق النظر، ذکرت على حِدَة، و لمّا کان الفرق دقیقاً خفیّاً لم یحسب من العدد. ذکره فی الهدایا، ثمّ‌ قال: و قال بعض المعاصرین مثله. و مراده من بعض المعاصرین الفیض رحمه اللّٰه». انظر: شرح المازندرانی، ج ١، ص ٢٦٩؛ الوافی، ج ١، ص ٦٤؛ مرآة العقول، ج ١، ص ٦٧.

(۱۳). فی حاشیة «بس»: «و کان».

(۱۴). فی المحاسن:+\«اللّٰه».

(۱۵). فی العلل: «ممّا أعطاه اللّٰه عزّوجلّ‌ للعقل».

(۱۶). فی «ج، ب» و حاشیة «ض»: «الحرض» و اختاره السیّد الداماد فی التعلیقة، ص ٤٢ بقرینة «التوکّل». و الحَرَض - بالتحریک - بمعنى الغمّ‌ و الحزن و التبالغ فی تحصیل البغیة.

(۱۷). فی «ألف، ج، ض»: «و ضدّه». و لا یخفى ما فیه.

(۱۸). فی العلل: -\«و الرأفة و ضدّها القسوة، و الرحمة و ضدّها الغضب».

(۱۹). الفهم هنا بمعنى العقل، أو صفة فاضلة للذهن، و فی قوله علیه‌السلام: «و الفهم و ضدّه الغباوة» بمعنى الفطنة. انظر: التعلیقة للداماد، ص ٤٣؛ شرح المازندرانى، ج ١، ص ٢٩٣.

(۲۰). فی «ج»: «العفوة». و العفّة هی اعتدال القوّة الشهویّة فی کلّ‌ شیء من غیر میل إلى الإفراط‍‌ و التفریط‍‌، أو هی منع البطن و الفرج من المحرّمات و الشبهات، و مقابلها التهتّک و عدم المبالاة بهتک ستره فی ارتکاب المحرّمات. راجع: الوافی، ج ١، ص ٦٦؛ و مرآة العقول، ج ١، ص ٦٩.

(۲۱). فی «بس» و شرح المازندرانی و المحاسن: «الهتک».

(۲۲). الخُرْق و الخُرُق: ضدّ الرفق، و أن لایُحسن الرجل العمل و التصرّف فی الاُمور؛ من خَرِقَ‌ بالشیء: جهله و لم یحسن عمله، و الخُرْق: الحمق، و الخَرَق: الدَهَش من الخوف أو الحیاء. و قال المازندرانی: «إذا عرفت هذا فنقول: الرفق: اللین و التلطّف، و الخرق: العنف و العجلة و الخشونة و ترک التلطّف؛ لأنّ‌ هذه الاُمور من آثار الحمق و الجهل». انظر: شرح المازندرانی، ج ١، ص ٢٩٨؛ الوافی، ج ١، ص ٦٧؛ مرآة العقول، ج ١، ص ٦٩؛ القاموس المحیط‍‌، ج ٢، ص ١١٦٧؛ لسان العرب، ج ١٠، ص ٧٥-٧٦ (خرق).

(۲۳). هکذا فی «الف، ض، ف، و، بح» و المحاسن و العلل. و فی المطبوع و بعض النسخ: «ضدّه».

(۲۴). فی المحاسن و العلل و الخصال: «التکبّر».

(۲۵). التُؤْدة و التُّؤَدة، أصله وُأدة، بمعنى التمهّل و التأنّی و التثبّت فی الأمر، أی عدم العجلة و عدم المبادرة إلیه بلا تفکّر. انظر: لسان العرب، ج ٣، ص ٤٤٣ (وأد).

(۲۶). هکذا فی أکثر النسخ. و فی «بع» و المطبوع: «و ضدّها».

(۲۷). «السفه»: ضدّ الحلم، و أصله الخفّة و الحرکة، و المراد هنا إمّا الاضطراب فی الرأی، أو خفّة النفس و حرکتها إلى ما لایلیق. انظر: الصحاح، ج ٦، ص ٢٢٣٤ (سفه)؛ شرح صدر المتألّهین، ص ٧٩؛ شرح المازندرانى، ج ١، ص ٣٠٨.

(۲۸). «الصمت»: طول السکوت. و قیل: هو السکوت، و یقال: صَمَتَ‌ العلیل و أصمت: إذا اعتقل لسانه. هذا فی اللغة، و أمّا فی الشروح فهو السکوت عمّا لایحتاج إلیه و لا طائل فیه و ضدّه الهذر، و هو الهذیان و الکلام الذی لافائدة فیه. انظر: النهایة، ج ٣، ص ٥١، لسان العرب، ج ٢، ص ٥٥ (صمت).

(۲۹). «الهذر»: الکلام الذی لایعبأ به و لا فائدة فیه. انظر: لسان العرب، ج ٥، ص ٢٥٩ (هذر).

(۳۰). قال العلّامة الفیض: «الاستسلام هو الطاعة و الانقیاد لکلّ‌ ما هو حقّ‌، و التسلیم هو الإذعان للحقّ‌ من غیر تزلزل و اضطراب». و قیل غیر ذلک. راجع: الوافی، ج ١، ص ٦٧؛ شرح المازندرانی، ج ١، ص ٣٠٩؛ مرآة العقول، ج ١، ص ٧٠.

(۳۱). فی «بو» و المحاسن و العلل و الخصال: «التجبّر». و فی المحاسن و العلل و الخصال:+\«و العفو و ضدّه الحقد، و الرقّة - فی العلل: «الرحمة» - و ضدّها الشقوة، و الیقین و ضدّها الشکّ‌». و فی الوافی: «و ربّما یوجد فی بعض نسخ الکافی و غیره: التسلیم و ضدّه التجبّر، و العفو و ضدّه الحقد، و الرقّة و ضدّها القسوة، و الیقین و ضدّه الشکّ‌».

(۳۲). فی «بو»: -\«و الصبر و ضدّه الجزع، و الصفح و ضدّه الانتقام، و الغنى و ضدّه الفقر». و المراد من الغنى هاهنا غنى النفس، لا الغنى بالمال؛ لأنّه لیس بصنعه، فکم من عاقل لبیب لیس له مال. راجع: حاشیة میرزا رفیعا، ص ٦٣.

(۳۳). فی «ب، ف، بس، بف، بو» و حاشیة «ج» و المحاسن و الخصال و حاشیة میرزا رفیعا: «و التفکّر».

(۳۴). «القطیعة» مصدرٌ مثل القطع، یقال: قطع رحمه قطعاً و قطیعة، أی عقّها و لم یصلها. انظر: لسان العرب، ج ٨، ص ٢٨٠ (قطع).

(۳۵). «المواساة»: المشارکة و المساهمة فی المعاش و الرزق، و أصلها بالهمزة، و القلب بالواو للتخفیف. انظر: النهایة، ج ١، ص ٥٠ (أسو).

(۳۶). «التطاول»: الترفّع و العلوّ، أو إظهار الطَوْل و الفضل، یقال: تطاول على الناس، أی علاهم و ترفّع علیهم، أو رأى أنّ‌ له علیهم فضلاً فی القدر، انظر: لسان العرب، ج ١١، ص ٤١٢ (طول).

(۳۷). فی العلل: «الشرک». و «الشَوب» و «الشیاب»: الخَلط‍‌. لسان العرب، ج ١، ص ٥١٠ (شوب).

(۳۸). «الشهامة»: الجلادة و ذکاء الفهم، یقال: شَهُمَ‌ الرجل شهامة، إذا کان جَلِداً ذَکِیَّ‌ الفُؤاد. و «البلادة»: ضدّ الذکاء، أی خمود الفهم و جموده. انظر: الصحاح، ج ٥، ص ١٩٦٣ (شهم)، وج ٢، ص ٤٤٩ (بلد).

(۳۹). فی العلل: «الفطنة و ضدّها الغباوة»، و قال فی المرآة: «و لعلّه أولى؛ لعدم التکرار» و قال المازندرانی: «و یمکن أن یقال: المراد بالفهم هنا الفطنة، و هی جودة تهیّئ الذهن لاکتساب العلوم». مرآة العقول، ج ١، ص ٧١؛ شرح المازندرانی، ج ١، ص ٣٣٣.

(۴۰). فی بعض نسخ المحاسن: «المخاشنة». و المراد من المکاشفة: المنازعة و المجادلة و إظهار العداوة للناس، کما قال به المازندرانی فی شرحه، و میرزا رفیعا فی حاشیته.

(۴۱). فی حاشیة «بع» و بعض نسخ المحاسن: «القلب».

(۴۲). «النکول»: الامتناع، من نَکَلَ‌ عن الأمر نکولاً، أی امتنع؛ أو الجُبن، من نکل عن العدوّ نکولاً، أی جبن. انظر: الصحاح، ج ٥، ص ١٨٣٥؛ النهایة، ج ٥، ص ١١٦ (نکل).

(۴۳). فی العلل: «و صدق».

(۴۴). «التبرّج»: إظهار المرأة زینتها و محاسنها. الصحاح، ج ١، ص ٢٩٩ (برج).

(۴۵). «الحمیّة»: الأنفة و الغیرة، تقول: حمیتُ‌ عن کذا حمیّةً‌، إذا أنفتَ‌ منه و داخَلَک عارٌ و أنفةٌ‌ أن تفعله. و فی شرح صدر المتألّهین، ص ٩٧: «و المراد کون الإنسان بحیث یحمله الغیرة النفسانیّة و التعصّب لمذهب أو شیء حتّى یتجاوز عن العدل و یتعدّى عن الحقّ‌، و هو من صفات الجهل؛ لأنّه ضدّ الإنصاف و العدل». و قریب منه فی الوافی، ج ١، ص ٧٤. انظر: الصحاح، ج ٢، ص ٢٣٢١ (حمى).

(۴۶). فی «بح»: «النهیة». و قال الفیض: «فی بعض النسخ بالنون قبل الهاء، فإن صحّت فهی اسم من انتهى عن المنکر و تناهى عنه». و قرأها الداماد: «البهشة» و هی الارتیاح لذی فضل و للمعروف و أحبّائه و المیل إلیه. و المراد من «التهیئة» هنا التثبّت فی الاُمور و الاستقامة على المأمور، أو الکون على حالة واحدة، أو الموافقة و المصلحة بین الجماعة و إمامهم. انظر التعلیقة للداماد ص ٤٥؛ شرح صدر المتألّهین، ص ٩٧؛ الوافی، ج ١، ص ٧٤.

(۴۷). فی المحاسن و العلل: «القذارة».

(۴۸). هکذا فی أکثر النسخ. و فی «جس» و المطبوع: «و ضدّها».

(۴۹). «الجَلَع»: قلّة الحیاء. و فی «ب، ج، ض، ف، بر، بس، بف» و شرح صدر المتألّهین و حاشیة بدر الدین و المحاسن و العلل و الخصال و الوافی: «الخلع». بمعنى النزع، و وجه کونه ضدّ الحیاء ظاهر، فإنّ‌ من لم یستحی فکأنّه نزع عن نفسه قید الشرع و عقال العقل و لباس الحیاء. و احتمل المازندرانی کلا الوجهین. انظر: الصحاح، ج ٣، ص ١١٩٧ (جلع).

(۵۰). «القصد»: الاعتدال و عدم المیل إلى أحد طرفی الإفراط‍‌ و التفریط‍‌، و العدوان: التجاوز عن الحدّ و الوسط‍‌. انظر: النهایة، ج ٤، ص ٦٧ (قصد) و ج ٣، ص ١٩٣ (عدو).

(۵۱). «البرکة»: الثبات و الدوام، و هو من بَرَک البعیر: إذا ناخ فی موضع و لزمه، تطلق البرکة على الزیادة ف و النماء، و الأصل هو الأوّل، و ضدّها المَحْق، بمعنى النقص و المحو و الإبطال و ذهاب البرکة. انظر: النهایة، ج ١، ص ١٢٠ (برک)؛ و ج ٤، ص ٣٠٣ (محق).

(۵۲). «القَوام»: العدل و ما یعاش به، و المراد هنا القناعة بما یقوم به الشخص فی الدنیا، و یتقوّى به فی العبادة. و المکاثرة خلافه، و هی جمع الأسباب و الحرص على التکاثر فی متاع الحیاة الدنیا ممّا یزول و یبقى حسرته. انظر: القاموس المحیط‍‌، ج ٢، ص ١٥١٧ (قوم)؛ شرح صدر المتألّهین، ص ٩٩، و سائر الشروح.

(۵۳). فی حاشیة «ف، بح»: «المکاشرة» و هی المضاحکة.

(۵۴). فی الوافی «الحکمة: هی الأخذ بالیقینیّات الحقّة فی القول و العمل».

(۵۵). «الاغترار»: الغفلة، و الاسم منه الغِرَّة، و هی الغفلة و الجرأة، و المراد هاهنا هو الغفلة عن التقصیر بسبب غلبة الهوى. انظر: القاموس المحیط‍‌، ج ١، ص ٦٢٨ (غرر).

(۵۶). فی «بر، بف» و المحاسن و حاشیة بدرالدین: «العصبیّة».

(۵۷). فی «ب» و شرح صدرالمتألّهین: «فلا یجتمع». و فی «بح، بس» و شرح المازندرانی: «و لا تجتمع». و فی الوافی: «و لا یجتمع». و فی المحاسن: «و لا تکمل».

(۵۸). فی «ألف» و المحاسن و العلل: «و یتّقى».

(۵۹). فی المحاسن: -\«جنود».

(۶۰). فی المحاسن و الخصال: «الفوز».

(۶۱). فی «الف، ب، ض، بح» و شرح المازندرانی و الوافی: «و مجانبة».

(۶۲). فی العلل: «وفّقنا و علّمنا اللّٰه».

(۶۳). المحاسن، ص ١٩٦، کتاب مصابیح الظلم، ح ٢٢. و فی الخصال، ص ٥٨٨، أبواب السبعین و ما فوقه، ح ١٣، بسنده عن أحمد بن محمّد بن خالد البرقی، عن علیّ‌ بن حدید؛ علل الشرائع، ص ١١٣، ح ١٠، بسنده عن محمّد بن أبی عبداللّٰه البرقی، عن علیّ‌ بن حدید. تحف العقول، ص ٣٩٩، عن الإمام الکاظم علیه السلام فی ضمن وصیّته لهشام، نحوه الوافی، ج ١، ص ٥٦، ح ٣.

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
مهم! با توجه به اینکه امکان پاسخ به نظرات خصوصی وجود ندارد لذا در صورت تمایل برای دریافت پاسخ، نظر خود را به صورت خصوصی ارسال نفرمایید. با تشکر!
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی








هدایت به بالای صفحه

تصویر ثابت